Onlangs verscheen het nieuwste boek van Thierry Baudet, Politiek van het gezond verstand. Wegens deze publicatie zat hij niet lang daarna aan tafel in het praatprogramma Beau. Daar vergeleek Baudet de Ridderzaal, die hij een voorbeeld van ‘gezonde’ kunst noemde, met de EU-gebouwen in Brussel, die hij voorbeelden van ‘ongezonde’ kunst noemde. Acteur Huub Stapel viel Baudet daarop aan: ‘Je kunt architectuur uit de 17de eeuw met alle goede wil van de wereld niet vergelijken met moderne gebouwen van Rem Koolhaas of van Francine Houben.’

Het is een interessante vraag waarom Stapel de on-vanzelfsprekendheid van de vergelijking voor een on-mogelijkheid aanziet. Of iemand dingen wel of niet bespreekbaar acht, heeft te maken met vooroordelen en de in de tijd heersende opvattingen. In de politiek is vanzelfsprekendheid erg belangrijk, omdat het bepaalt waar men wel of niet over kán debatteren. Dat wordt in de politicologie het Overton-venster genoemd: de ideeën in een maatschappij die bespreekbaar zijn.

De Canadese psycholoog Steven Pinker legt dat uit aan de hand van lijfstraffen: die waren nog niet zo lang geleden aan de orde van de dag. Keurige gezinnetjes gingen ‘s ochtends naar een kerkdienst, ‘s avonds naar een toneelvoorstelling, en woonden tussendoor een publieke foltering van een misdadiger bij. Tegenwoordig zijn lijfstraffen compleet uit het maatschappelijk debat verdwenen. Het is onmogelijk lijfstraffen überhaupt ter sprake te brengen zonder als barbaar te worden aangemerkt. Een praktijkvoorbeeld van de verschuiving van het Overton-venster.

Baudet schrijft vaak over onderwerpen die de elite buiten het politiek-maatschappelijke debat houdt; wij kennen dat fenomeen als politieke correctheid, een variant van het Overton-venster. In een van die stukken (p. 262 e.v.) schrijft Baudet:

“Steeds meer aspecten van het dagelijks verkeer – waarin keuzes worden gemaakt, standpunten worden ingenomen, oordelen worden geveld – worden buiten de orde verklaard. Deze trend kunnen we vatten onder de noemer ‘politieke correctheid’. Het gevolg van deze politieke correctheid is dat we ons steeds voorzichtiger moeten uitdrukken: dat we steeds meer op eieren lopen, steeds minder durven te zeggen; steeds meer geeft aanleiding tot ‘safe spaces’ en ‘excuses’ en ‘verontwaardiging’ – en zelfs tot strafrechtelijke vervolging.”

Steven Pinker laat ook zien dat wat in bepaalde tijdperken als vanzelfsprekend wordt gezien veel zegt over de zeden en gewoonten. Uit oude etiquetteboeken kunnen we afleiden wat mensen toen blijkbaar vanzelfsprekend vonden. In een moderne etiquettegids zul je niet lezen dat het onbeleefd is om tijdens een diner keihard te boeren, dat krijgt iedereen immers als kind al aangeleerd. Het is vanzelfsprekend.

Veel van de stukken in het eerste en tweede deel van Politiek van het Gezond Verstand, artikelen die Baudet alleen en met anderen publiceerde en politieke speeches, kunnen door toekomstige Steven Pinkers worden benut. Door te lezen waarover FvD zich als niet-kartelpartij kwaad maakt, zie je wat voor de kartelista’s wel of niet vanzelfsprekend is, wat hun heilige huisjes zijn, waar ze blind voor zijn.

Dat deel van Baudets boek is daarmee tegelijk ook een overzicht van de politieke ellende die de Nederlandse bevolking de afgelopen jaren is aangedaan: de afschaffing van het referendum, de toenemende dikastocratie (waar Baudet en rechtsfilosoof Bastiaan Rijpkema al in 2013 voor waarschuwden), de invoering van TTIP, de teloorgang van lokale politiek, het binnenloodsen van Nederland in de federale EU, de ellende die gepaard ging met de invoering van de euro, de demonisering van Baudet door onder andere D66 en het Marrakesh Immigratiepact. Je kunt het zo gek niet bedenken of ‘de boven ons gestelden’ (dixit Theo van Gogh), wilden voor Nederland gunstige zaken zonder enige gêne of volksraadpleging afschaffen en voor Nederland ongunstig gezinde zaken juist invoeren.

Politiek archeologen zullen ooit op basis van deze teksten concluderen dat de Nederlandse politici die in de afgelopen jaren fel hun meerderheid bewaakten, geen probleem hadden met het langzaam afbreken van de weinige nationale zeggenschap die Nederland nog restte, en die afbraak zelfs, waar mogelijk, in een stroomversnelling brachten.

Helaas ontbreken Baudets artikel over Houellebecq, zijn klaagschrift tegen minister Ollongren vanwege haar demoniserende uitspraken over hem en Forum voor Democratie, en enkele buiten de Tweede Kamer gehouden speeches en voordrachten die interessante informatie over zijn politieke analyses geven. Wellicht iets voor de tweede druk, of voor een nieuw boek?

Het derde deel van Politiek van het gezond verstand bevat een artikelenreeks over ‘s werelds befaamdste bibliotheken (‘Door het oog van het boek’), waarin Baudet van Indië via China naar ons eigen Schouwen-Duiveland reist, en ongepubliceerde stukken over allerlei onderwerpen, zoals het eten van vlees waarop is gejaagd in plaats van in slachthuizen gedode dieren, de Franse auteur Michel Tournier, Wagner en een beschouwing over de verschillen tussen situatiedrama’s (een toneelstuk waarin alles de schuld is van de omstandigheden) en karakterdrama’s (dingen kunnen ook de schuld zijn van de protagonist). De titel van dit laatste hoofdstuk, ‘Je moet je leven veranderen’, verwijst naar het gelijknamige boek van de half-Duitse, half-Nederlandse filosoof Peter Sloterdijk). Maar er is ook een pleidooi voor meer diversiteit bij het gebruik van piano’s voor concerten.

Dit derde deel bevat de topstukjes van dit boek: teksten waardoor je nieuwe muziekstukken opzet, nieuwe romans aanschaft en nieuwe bibliotheken op je lijstje zet. Stukken die niet alleen meer prikkelen omdat ze nieuw zijn, maar ook omdat Baudet simpelweg bedreven is in cultureel-filosofische analyses. Hij overdenkt alledaagse zaken niet alleen, maar doordenkt die ook, en legt nieuwe verbanden, wat tot interessante inzichten en ideeën leidt.

Gelukkig is hij ook bedreven in de politiek noodzakelijke analyses over immigratie, integratie, EU en klimaat. Laten we hopen dat de toekomstige politiek archeologen in hun geschiedschrijving kunnen constateren dat de huidige politieke correctheid onder andere dankzij dat soort artikelen enigszins verschoven is richting een realistischer maatschappelijk debat.

Credits foto: De Ridderzaal in Madurodam, met dank aan Pixabay.

Deel ON:

Over de auteur

Mattijs Glas (1982) is filosoof, schrijver en onderzoeker. Hij heeft een BA Humanistiek (UvH) en een MA Wijsbegeerte (UU). Stokpaardjes: atheologie, epistemologie, evolutie, filosofie van de geest, F.W. Nietzsche, en de drie I's (immigratie, integratie & islam).

Gerelateerde berichten